Thú cưng của bạn có tri giác hay không ?

Chim cắt lớn (hay còn gọi là chim ưng quý) là loài động vật nhanh nhất thế giới. Cá voi xanh là loài vật lớn nhất thế giới. Động vật sống lâu năm nhất thuộc về rùa. Vậy bạn có biết loài vật nào thông minh nhất thế giới?
 
 
Trong khi tinh tinh được xem là “họ hàng” của con người, loài quạ có thể nhận thức được những đặc tính vật lý cơ bản, vẹt có thể bắt chước được hàng ngàn từ ngữ thì phần lớn chúng ta vẫn xem thú cưng của mình là loài vật thông minh nhất. Khi bạn nuôi thú cưng, bạn sẽ cảm thấy chúng dường như có khả năng cảm nhận tình yêu, nghịch ngợm có chủ đích, còn biết xấu hổ và thậm chí còn có thể đọc được suy nghĩ của bạn.  
 
Thật ra, nhiều khi bạn cảm thấy chúng còn thông minh hơn cả những đồng nghiệp của mình. Liệu khả năng nhận thức ấy có căn cứ hay không? Thú cưng của bạn có thật sự có tri giác?
 
Loài mèo có khả năng tự thân vận động thật sự tuyệt vời. Chúng có thể tự “lo liệu” cho bản thân khi bạn vắng nhà. Chó lại là loài có khả năng đọc vị con người, bạn chỉ cần chỉ tay vào đĩa thức ăn trên sàn là chúng có thể hiểu được chúng cần phải làm gì, trong khi tinh tinh lại không thể hiểu được cử chỉ đơn giản ấy. Nhưng việc phản ứng lại một cái “chỉ tay” có đủ để chứng minh thú cưng của bạn có tri giác?
 
 
Nội bộ lĩnh vực tâm lý học đã từng chia rẻ chỉ vì câu hỏi liệu động vật có tri giác hay không? Phe ủng hộ tư tưởng triết học duy lý của René Descartes lập luận rằng động vật chỉ đơn thuần là những con rô bốt lắm lông biết liên kết các kích thích để đưa ra phản ứng. Phe còn lại, bao gồm cả nữ tâm lý học đầu tiên được trao danh hiệu tiến sĩ tâm lý, Margaret Floyd Washburn, phản biện rằng động vật cũng có những trải nghiệm ý thức hợp pháp bao gồm những suy nghĩ và cảm xúc. 
 
Phe nào cũng có những luận chứng thuyết phục rất khó để phân định thắng thua.
 
Các nhà tâm lý học đã khéo léo nghĩ ra những bài kiểm tra khả năng tri giác của loài vật, nhưng sau những bài kiểm tra lại là những câu hỏi mở về tri giác. Khi một con chuột thoát khỏi một mê cung, chúng có thật sự hành động có suy nghĩ hay chỉ đơn thuần hành động vô thức theo bản năng của loài vật? Câu hỏi này thật khó trả lời bởi lẽ tri giác của các thực thể, bao gồm chó, mèo, chuột hay thậm chí cả con người, là một cái gì đó không giới hạn.
 
Bạn biết chính xác cảm giác của mình khi ăn một trái cam hay đạt được cực khoái, nhưng làm sao bạn biết được cảm giác của người khác? Tôi nhìn thấy màu vàng nhưng bạn lại nhìn ra màu xanh. Cùng một miếng sô cô la nhưng khi vô miệng tôi hương vị hoàn toàn khác khi vô miệng bạn. Bởi lẽ, bạn không bao giờ có thể trải nghiệm trực tiếp suy nghĩ của người khác, những gì bạn làm chỉ là suy đoán liệu cảm giác của họ có tồn tại hay không mà thôi.  Vấn đề này xuất phát từ nhận thức của mỗi người.
 
Như chúng tôi đã trình bày trong cuốn sách mới: “Câu lạc bộ tâm lý: suy nghĩ, cảm xúc và tầm quan trọng” (The mind club: who thinks, what feels and why it matters) (xuất bản ngày hôm nay) nhận thức là nguồn cơn của mọi cuộc tranh luận.
 
Trong khi bạn tin rằng thú cưng của mình là một thiên tài thì hàng xóm của bạn nhìn chúng chỉ đơn thuần là những cổ máy nghiền thức ăn thành phế thải không hơn không kém. Nhận thức của mỗi người đối với thú cưng giải thích cho việc họ thích chưng diện cho những chú chó của mình, hay thậm chí còn bật ti vi cho mèo xem trong khi họ làm việc. 
 
Mặc dù đặt câu hỏi cho vấn đề nhận thức quả là buồn cười, nhưng đó lại là một vấn đề vô cùng quan trọng. Chúng ta thường phán xét các vấn đề đạo đức dựa trên cơ sở của nhận thức. Việc thừa nhận động vật có tri giác hay không sẽ quyết định chúng có bị ăn thịt và bị đánh đập một cách hợp pháp hay không.
 
Tương tự như vậy, các loại thú thường săn các loài động vật “ngu ngơ” như bò để ăn thịt mà không phải là tinh tinh, loài vật đôi khi được xem là có những quyền con người cơ bản. Tất nhiên, tinh tinh sẽ có đời sống nội tâm phong phú hơn bò, nhưng heo là một loài động vật thông minh hơn hải cẩu, và chúng ta không bị kết án khi ăn thịt heo nhưng lại phạm tội nếu đánh đập một con hải cẩu.
 
 
Việc thừa nhận tri giác của loài vật có thể dẫn đến sự nghịch đảo giữa nhận thức khách quan và lòng từ bi của con người. Liệu có chấp nhận được không việc một người sẵn sàng mua thức ăn cho chó nhưng lại ngó lơ một người vô gia cư đang đói khát? Tại sao cái chết của sư tử Cecil lại gây phẫn nộ hơn việc từ chối dân nhập cư Syria? Trong một trận lũ, chúng ta thường lo lắng cho chú chó của mình đang bị kẹt trên mái nhà hơn là nổi đau khổ của những người khác.
 
Tất nhiên động vật đáng được yêu thương, nhưng thật lạ lùng khi chúng ta ưu tiên chúng hơn là con người trong vấn đề đạo đức. Câu hỏi liệu ý thức có tồn tại hay không ở động vật là một câu hỏi khó, nhưng ngay cả ở con người chúng ta cũng không dễ dàng gì trả lời. 
 
Cha mẹ già của chúng ta đang mắc bệnh Alzheimer (chứng mất trí nhớ) có ý thức hay không? Một thai nhi 12 tuần tuổi thì thế nào? Một tù nhân bị thi hành án tử hình liệu có còn ý thức?
 
 
Cách bạn trả lời những câu hỏi này quyết định phán xét về đạo đức bên trong bạn đối với việc đưa người già vô viện dưỡng lão, phá thai hay án tử hình. Cùng nhìn lại trường hợp bé gái 13 tuổi Jahi McMath, bị chết não sau một ca phẫu thuật amidan: cha mẹ cô bé vẫn xem con mình còn tồn tại ý thức và vẫn còn sống nhưng bác sĩ không đồng ý.
 
Ai mới có quyền quyết định việc giúp Jahi từ bỏ cuộc sống thực vật là hợp lý hay là hành động giết người.
 
Có lẽ bạn cho rằng bài viết đã đi quá xa so với chủ “liệu thú cưng của bạn có tri giác” khi đặt ra một câu hỏi nặng nề về sự sống và cái chết, nhưng không phải vậy, câu trả lời cho 2 câu hỏi này đều phụ thuộc vào quá trình nhận thức của bạn, một yếu tố có tính quyết định đối với các phán xét về mặt đạo đức nhưng đôi khi lại tách biệt với thực tế.
 
Chỉ là đôi điều nhắc nhở lần tới bạn có nên làm ngơ đoạn phim về những trẻ em chết đói trên ti vi khi vuốt ve chú mèo cưng trong lòng?
 
Theo : psychologytoday.com
0
Hay
0
Dễ thương
0
Hahaha
0
Lặng
0
Ảo quá
0
Ghê
0
Dở tệ
0
Gỡ bài
Nguyễn Kinh Luân
Tôi thích đi du lịch và dành thời gian trải nghiệm cuộc sống ở nhiều quốc gia. Tôi lập website này để chia sẻ thông tin hữu ích cùng cộng đồng. Nếu bạn cùng sở thích hãy kết nối với tôi. Chúc bạn luôn thành công. Thân!
Đọc thêm bài được viết bởi Nguyễn Kinh Luân
Khách sạn - Vé máy bay
Agoda
Booking
Abay